ตั้งเครื่องพิมพ์ 3D ในบ้านอย่างไรให้ปลอดภัยตามหลักวิทยาศาสตร์และแนวทาง NIOSH
ข่าวสารเทคโนโลยี
รายงานจาก How-To Geek เผยงานวิจัยเบื้องต้นเกี่ยวกับการปล่อยอนุภาคของเครื่องพิมพ์ 3D แบบ FDM ทั้ง PLA และ ABS ที่อาจส่งผลเสียต่อเซลล์ทางเดินหายใจ พร้อมแนะแนวทางปฏิบัติของ NIOSH ในการจัดพื้นที่ ระบายอากาศ และกรองอากาศอย่างปลอดภัย
ผลวิจัยเบื้องต้นชี้การปล่อยอนุภาคจากเครื่องพิมพ์ 3D ส่งผลต่อเซลล์ทางเดินหายใจ
เครื่องพิมพ์ 3D ใช้งานแพร่หลายทั้งในบ้าน สำนักงาน และสถานศึกษา ทว่าผลกระทบระยะยาวยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดเนื่องจากมีการใช้งานในระดับครัวเรือนเพียงประมาณสิบกว่าปี ทั้งนี้ เว็บไซต์ How-To Geek รายงานผลการศึกษาปี 2024 ในฐานข้อมูล National Library of Medicine ซึ่งทดสอบผลกระทบของการปล่อยอนุภาคจากเครื่องพิมพ์ระบบ FDM (Fused Deposition Modeling) กับเซลล์เยื่อบุทางเดินหายใจในหลอดทดลอง (in vitro) โดยใช้เส้นใยทดสอบ 2 ชนิดคือ PLA และ ABS
การทดลองพบว่าไอระเหยและอนุภาคจากทั้งสองวัสดุก่อให้เกิดการตอบสนองต่อการอักเสบในเซลล์ทางเดินหายใจแตกต่างกัน โดย ABS ปล่อยอนุภาคปริมาณมากกว่าอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งอาจเป็นผลจากอุณหภูมิการพิมพ์ที่สูงกว่า และมีแนวโน้มกระตุ้นภาวะเครียดออกซิเดชัน (oxidative stress) สูงขึ้น อีกทั้งตัวอย่าง ABS ยังตรวจพบทองแดงและโคบอลต์มากกว่า ในทางกลับกัน PLA ตรวจพบนิกเกิลมากกว่า และปล่อยอนุภาคขนาดเล็กในสัดส่วนความเข้มข้นสูงกว่า ซึ่งมีแนวโน้มรบกวนกระบวนการเผาผลาญไขมันของเซลล์
แนวทางการจัดพื้นที่และการระบายอากาศตามข้อแนะนำของ NIOSH
เพื่อลดความเสี่ยงจากการสูดดมสารและอนุภาคที่ปล่อยออกมาในพื้นที่พักอาศัย สถาบันความปลอดภัยและอาชีวอนามัยแห่งชาติของสหรัฐฯ (NIOSH) ได้ให้คำแนะนำเชิงปฏิบัติการไว้ดังนี้:
- ย้ายเครื่องพิมพ์ไปยังห้องแยกต่างหาก: หลีกเลี่ยงการวางเครื่องพิมพ์ 3D ไว้บนโต๊ะทำงานหรือในห้องนั่งเล่นที่ต้องใช้เวลานาน ให้ตั้งไว้ในห้องที่มีการใช้งานน้อย
- เลือกใช้อุณหภูมิการพิมพ์ที่ต่ำลง: กำหนดค่าอุณหภูมิหัวฉีดเท่าที่จำเป็นต่อวัสดุนั้นๆ เพื่อลดการปล่อยอนุภาค
- ติดตั้งระบบครอบระบายอากาศหรือใช้เครื่องแบบปิด: นำเครื่องพิมพ์ไปไว้ใต้ตู้ดูดควัน (fume hood) หรือเลือกใช้เครื่องพิมพ์โครงสร้างปิด (Enclosed) ที่มีช่องระบายอากาศจุดเดียว เช่น Bambu Lab P1S หรือ Prusa Core One เพื่อต่อท่อดูดอากาศออกสู่ภายนอก
- ติดตั้งตัวกรอง HEPA และระบายอากาศให้ได้มาตรฐาน: ติดตั้งตัวกรองอากาศ HEPA ในจุดที่ทำได้ และควบคุมให้ห้องมีอัตราการหมุนเวียนถ่ายเทอากาศอย่างน้อย 6 ครั้งต่อชั่วโมง (six air changes per hour)
ขอบเขตการประยุกต์ใช้งานและข้อควรระวังสำหรับเครื่องพิมพ์ประเภทเรซิน
ข้อปฏิบัติดังกล่าวสามารถนำมาปรับใช้ได้กับทั้งผู้ใช้งานเครื่องพิมพ์ 3D ชนิดเส้นใย (FDM) ตามบ้าน และสถานที่ที่มีการพิมพ์ชิ้นงานเป็นประจำ เช่น สำนักงานหรือห้องเรียน สำหรับเครื่องพิมพ์ประเภทเรซิน (Resin 3D Printer) ต้องเพิ่มความระมัดระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากผู้ใช้งานจำเป็นต้องสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันภัยส่วนบุคคล (PPE) ได้แก่ ถุงมือและหน้ากากกรองอากาศ (respirator) เพื่อความปลอดภัยในการสัมผัสและจัดการสารเคมี นอกจากนี้ ผู้ใช้งานยังสามารถใช้เครื่องฟอกอากาศและติดตั้งเครื่องตรวจวัดระดับสารประกอบอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) เพื่อตรวจสอบคุณภาพอากาศในบริเวณใกล้เคียงอย่างต่อเนื่อง
ข้อจำกัดของข้อมูลและตัวแปรที่ยังไม่มีการทดสอบ
ข้อค้นพบทางวิทยาศาสตร์ดังกล่าวมีขอบเขตจำกัดเฉพาะงานวิจัยในหลอดทดลอง (in vitro) เท่านั้น ไม่ได้ทดสอบโดยตรงกับมนุษย์ การศึกษาจัดทำขึ้นจากการวัดผลการสั่งพิมพ์งาน 3 ชั่วโมง รวม 2 รอบการทดสอบ โดยมีตัวอย่างทดสอบ 12 ตัวอย่างต่อกลุ่มเท่านั้น นอกจากนี้ งานวิจัยยังไม่ได้ครอบคลุมตัวแปรสำคัญอื่นๆ เช่น ยี่ห้อของเส้นใย รุ่นของเครื่องพิมพ์ ลักษณะเครื่องพิมพ์ระบบหลายหัวฉีด (multi-head) รวมถึงไม่ได้ตรวจวัดผลกระทบจากสาร VOCs อย่างครอบคลุม การปฏิบัติตามแนวทางของ NIOSH จึงเป็นการป้องกันล่วงหน้าเพื่อลดความเสี่ยง ไม่ใช่หลักฐานยืนยันถึงความปลอดภัยสมบูรณ์ในระยะยาว
อ้างอิงข้อมูลจาก How-To Geek: https://www.howtogeek.com/is-it-safe-to-share-your-living-space-with-a-3d-printer/